JASMIN SULJANOVIĆ: DA LI KROZ ˝POSEBNE TELESKOPE˝ MOŽEMO VIDJETI SUNČEVE MAGNETNE VJETROVE?

Satelit je, 15.02.2011.godine, detektirao veliku eksploziju na površini Sunca. Silovita Sunčeva oluja, mnogo veće od Zemlje, je eruptirala i oslobodila golem udarni talas koji se kreće prema Zemlji, brzinom većom od 1.500.000 km/h. Da je Sunčev vjetar stalna struja čestica koje dolaze sa Sunca prvi put je objasnio Ričard Karington 1859. godine. On i Ričard Hodgson su prvi posmatrali Sunčeve baklje, a primijetili su i geomagnetne oluje.

Sunce, kao zvijezda Sunčevog (solarnog) sistema, se može posmatrati kroz različite vrste teleskopa, ali različite procese i pojave na Suncu se mogu najbolje registrovati pomoću solarnih teleskopa i koronagraf teleskopi. Postoje i teleskopi tipa, za posmatranje Sunca,  heiograf i fotoheliograf, ali takvi teleskopi su zastarjeli i ne koriste se više.

Detaljan snimak Sunca snimljena solarnim teleskopom (DKIST), 29.01.2020.godine

SOLARNI teleskopi su posebni teleskopi koji se koriste za mjerenje i promatranje Sunca i njegovih pojava na površini. Ova vrsta teleskopa otkriva svjetlost talasnih dužina u vidljivom spektru. Solarni teleskopi imaju isti dizajn konstrukcije kao noćni teleskopi, ali uz određena poboljšanja.U većini slučajeva solarni teleskopi su refraktori s manjim otvorom. Osobni solarni refraktori obično imaju otvor između 40 do 60 mm.

 Pitanje: Šta se dešava kada se posmatra Sunce kroz solarni telesakop?

Odgovor: Kada promatrate Sunce, svjetlost se toliko povećava da vam može oštetiti oči. Kako bi osigurao sigurnost, korisnik mora postaviti odgovarajući solarni filter na prednju stranu teleskopa. Posebni ugrađeni filtri sučelja omogućuju izravno usmjeravanje prema Suncu. Zaštićenim teleskopom, Sunce se može promatrati u različitim talasnim dužinama.

Pitanje: Koje pojave i procese na Suncu se mogu posmtrati kroz solarni telesakop?

Odgovor: 1.Bijelo svjetlo: Ova vrsta promatranja omogućuje korisniku promatranje solarne fotosfere i sunčevih pjega. Promatranje s bijelim svjetlosnim solarnim filterom najjeftinije je solarno promatranje, bilo koji teleskop može se pretvoriti u solarni teleskop.

2.H-alfa (Vodik alfa): Ovo se promatranje vrši HA teleskopom. Omogućuje promatranje granulacije na solarnoj kromosferi, spikulama, vlaknima, Ellermanovim bombama, bakljama. Solarni teleskop H-alfa omogućuje korisniku da vidi dinamičke značajke. Kroz filtar može proći samo vrlo uski pojas svjetlosti na talasnim dužinama 656 nm – vodikov spektar (crveno-narančasta svjetlost), dok bijela i IR svjetlost ne mogu.

Sunce u bijelom svjetlu (desno) i u H-alfi (lijevo), snimljeno 2019.godine

3.Svjetlo K-linije od ljubičastog kalcija: Ovo se opažanje koristi za proučavanje talasne dužine od 393 nm, koja je na granici vidljivog spektra. Teleskopi kalcij K uglavnom se koriste u astrofotografiji.

Kalcijev K-linijski filter, snimljeno 2019.godine

Solarni teleskop (DKIST) je kreiran da bi precizno merio magnetno polje Sunca i njegovu magnetnu strukturu, a kroz koronu  gornji dio sunčeve atmosfere i odgovorio na pitanja poput onog koje se bavi time: zašto je ovaj dio atmosfere za nekoliko miliona stepeni vreliji od površine Sunca.

Magnetna struktura Sunca snimljena solarnim teleskopom (DKIST), 29.01.2020.godine

 

Postavljaju se pitanja:

Kako se energija koja se generira u jezgri Sunca dopire do Zemlje u obliku Sunčeve svjetlosti?

Kakvi se procesi i pojave dešavaju unutar Sunca?

Kako snažni unutarnji mehanizmi generiraju eksplozivne Sunčeve vjetrove?

Tajna tog eksplozivnog ponašanja leži duboko ispod Sunčeve zasljepljujuće površine. Fizičari su otkrili da površina Sunca vibrira (kao na snimku magnetne struktura Sunca snimljena solarnim teleskopom ). Prvo su mislili da je vibracija posljedica neispravnih uređaja, a kasnije su otkrili da Sunce proizvodi akustične talase. Plinovi Sunca duboko u unutrašnjosti šalju akustične talase kroz njegovu unutrašnjost. Akustični talas se mijenja kako prolazi kroz različitu materiju pa se može pratiti različite frekevncije i utvrditi šta se dešava unutar Sunca.

 

KORONAGRAF teleskop je specijalizirani instrument dizajniran da blokira sunčevu svjetlost kako bi istraživači mogli uvidjeti vrući, najtanji, najudaljeniji sloj goruće zvijezde Sunca, nazvan korona. Francuski astronom Bernard Lyot izumio je koronagraf 1930-ih godina.

Koronagraf snimio izbacivanje krunične mase (krug svjetlosti lijevo od Sunca) koji napušta Sunce i kreće se u svemir.

Sunčeva korona normalno je vidljiva samo tokom pomračenja Sunca, kada mjesečeva sjena prekriva svijetle središnje slojeve Sunca i dopušta pojavu njezine slabije korone. Koronagraf oponaša ovaj prirodni fenomen kružnom maskom koja se nalazi unutar teleskopa i selektivno blokira glavninu Sunčeve svjetlosti. Specijalizirani koronagrafi djeluju kao filtri na središnjoj zvijezdi, dopuštajući sićušnim fragmentima planetarne svjetlosti da prolaze.

Koronagrafska slika Sunca

Pitanje: Kakve su posljedice Sunčevog magnetnog vjetra?

Objašnjenje: Sunčev magnetni vjetar sastoji se od dvije razorne pojave:

1.Sunčev bljesak (oslobađa talas X zraka koji može stići do Zemlje za nekoliko minuta).

2.Koronin izbačaj (nastaje nekoliko dana poslije Sunčevog bljeska, ovo je talas milijardu tona električno nabijenih čestica koje izlaze iz epicentra Sunčeve oluje).

Sunčev bljesak i koronin izbačaj, zajedno, mogu stvoriti svemirski tcunami, talas radijacije električni udar od nekoliko miliona vata i srušiti električnu mrežu. Snažan električni udar koji je proizveo koronin izbačaj preopteretio bi električne vodove, otopio bi transformatore i cijeli gradovi bi ostali u mraku, a današnje društvo bi se vratilo u srednji vijek.