Vršilac dužnosti visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini Luis Krišok (Louis Crishock) podnio je generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija polugodišnji izvještaj o političkoj situaciji u Bosni i Hercegovini u kojem se navodi da bi politika vođena iz Republike Srpske mogla dovesti do faktičkog raspada Bosne i Hercegovine.

U izvještaju se na početku navodi da su u izborni sistem BiH prvi put uvedene izborne tehnologije.

– Sistem je radio bez većih poremećaja, ubrzao je objavljivanje preliminarnih rezultata i poboljšao transparentnost izbora. Biometrijska identifikacija je postigla stopu uspjeha veću od 97 posto, dok je ručno brojanje otkrilo samo manje odstupanja od elektronskih rezultata – naveo je Krišok, piše Istraga.

Ignorisanje odluka državnog pravosuđa

Ističe se da se niža izlaznost dijelom može pripisati novoj tehnologiji biometrijske identifikacije.

Navodi se da su vlasti u RS nastavile ignorisati odluke državnog pravosuđa, posebno obavezujuće odluke Ustavnog suda BiH, uključujući one koje se tiču državne imovine.

– Ove stalne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da ispune svoje zakonske obaveze i odlažu euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja odvojenih struktura u Republici Srpskoj, one pojačavaju scenario de facto razdvajanja – istakao je.

Takva opstrukcija, dodao je, negativno je utjecala na funkcionisanje državnih institucija i vršenje državnih nadležnosti.

– Uključivala je blokiranje zakonodavnih agendi kroz uskraćivanje parlamentarnog kvoruma, što je rezultiralo ograničenim zakonodavnim učinkom, kašnjenjima i imenovanjima, kao i ograničenjima u finansiranju institucija i osoblju. Izazovi državnih nadležnosti također se protežu na neprovođenje konačnih i obavezujućih odluka državnih pravosudnih institucija, uključujući odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom – kazao je Krišok.

Potkopavanje državnih institucija

Smatra da su ovakvi potezi značajno potkopali efikasno funkcionisanje državnih institucija.

– Iako mnoge institucije ostaju operativne, u različitim stepenima im nedostaje osoblje, resursi, odluke ili ovlaštenja potrebna za efikasno obavljanje njihovih mandata. Na rezultirajuću disfunkciju se potom pozivaju oni koji joj doprinose kako bi doveli u pitanje neophodnost institucija na državnom nivou ili opravdali daljnja osporavanja njihovih ovlaštenja. Posljedično, sposobnost države da ispuni svoje međunarodne obaveze i unaprijedi svoju agendu euroatlantskih integracija je ozbiljno otežana, a u određenim oblastima i dovedena do zastoja – naglasio je.

Dodaje da se time potkopava ustavni poredak uspostavljen Dejtonskim mirovnim sporazumom.

– Dok formalna raspodjela nadležnosti prema Ustavu ostaje nepromijenjena, sposobnost državnih institucija da vrše te nadležnosti se progresivno smanjuje, čime se ometa efikasno funkcioniranje Bosne i Hercegovine kao suverene države – kazao je Krišok.

Zatim je iznio upozorenje da bi politika vođena iz RS mogla dovesti do faktičkog raspada države.

– Pored sistematske opstrukcije, uočeni su napori da se provedu, repliciraju ili uspostave pravni i institucionalni aranžmani koji odgovaraju nadležnostima dodijeljenim državnim institucijama i Republici Srpskoj. Takvi napori mogli bi rezultirati sve većim odvajanjem vršenja javne vlasti u Republici Srpskoj od državnog ustavnog i institucionalnog okvira, što bi dovelo do puzajućeg de facto odvajanja od države Bosne i Hercegovine – upozorio je.

Postizborno obraćanje Dodika

Istakao je da je Dodik u svom postizbornom obraćanju obećao kontinuitet politike SNSD-a, eksplicitno ponavljajući namjeru da RS-u vrati nadležnosti u oblastima odbrane, obavještajnih službi i indirektnog oporezivanja, te da nastavi sa zahtjevima za ograničavanje nadležnosti pravosudnih institucija na državnom nivou.

– Nakon toga je najavio inicijativu za usvajanje novog Ustava Republike Srpske 9. januara, dana koji vlasti Republike Srpske uporno proglašavaju i slave kao Dan Republike Srpske, kršeći odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine. Nedavni prethodni pokušaj usvajanja novog Ustava entiteta (Odluka Narodne skupštine Republike Srpske o usvajanju Nacrta Ustava Republike Srpske) proglašen je neustavnim jer je nespojiv sa ustavnim poretkom i podjelom nadležnosti utvrđenom Ustavom Bosne i Hercegovine, kao i odlukama državnih institucija, te predstavlja direktnu prijetnju suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine – naglasio je u izvještaju.

U nastavku izvještaja piše da je fiskalna održivost institucija Bosne i Hercegovine ostala krhka, pri čemu su državne institucije veći dio 2026. godine funkcionirale uz privremeno finansiranje. Upravni odbor sistema indirektnog oporezivanja ostvario je, kako se dodaje, ograničene rezultate koji nisu ispunili njegov mandat i zakonske obaveze.

– Kontinuirano odbijanje vlasti Republike Srpske da priznaju konačne i obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom, te njihov posljedični neuspjeh u registraciji vlasničkih prava države, i dalje predstavlja ozbiljnu zabrinutost – zaključio je Krišok u izvještaju UN-u.