Vršilac dužnosti visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini Luis Krišok (Louis Crishock) uputio je Vijeću sigurnosti Ujedinjenih nacija izvještaj o stanju u BiH za period od 16. aprila do 15. oktobra 2026. godine, u kojem je oštro kritikovao postupke vlasti Republike Srpske i upozorio na posljedice institucionalnih blokada.

Vijeće sigurnosti UN-a o situaciji u Bosni i Hercegovini raspravljat će 30. oktobra. To će biti prvi put da izvještaj Ureda visokog predstavnika ne predstavi njegov čelnik, već vršilac dužnosti. Na istoj sjednici članice Vijeća sigurnosti glasat će i o produženju mandata evropske vojne misije EUFOR Althea za još godinu dana.

Ustavni poredak

U izvještaju se navodi da su direktni izazovi ustavnom poretku, izraženi početkom 2025. godine, tokom posmatranog perioda bili manje vidljivi, ali da su se nastavili institucionalne opstrukcije i zapaljiva politička retorika, prvenstveno iz krugova vlasti u Republici Srpskoj.

Blokade u Vijeću ministara BiH i parlamentarnim tijelima otežavaju rad državnih institucija, ograničavaju donošenje zakona, usporavaju imenovanja i osiguravanje novca za njihov rad te stvaraju poteškoće u popunjavanju radnih mjesta.

Krišok je upozorio i na ignorisanje odluka pravosuđa na državnom nivou, posebno obavezujućih odluka Ustavnog suda BiH, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu.

– Ove trajne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost ispunjavanja zakonskih obaveza te usporavaju euroatlantske integracije – navodi se u izvještaju. Upozorava se i da pokušaji zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja zasebnih struktura u RS-u doprinose scenariju de facto razdvajanja.

Napretka nije bilo ni u provođenju programa “5+2”, koji obuhvata preostale uslove za zatvaranje OHR-a. Među prioritetima su rješavanje pitanja državne i vojne imovine, stabilno finansiranje državnih institucija i usvajanje zakona potrebnih za napredak prema Evropskoj uniji.

Kao važne događaje u izvještajnom periodu Crishock je izdvojio Opće izbore održane 4. oktobra, reakcije na smrt osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića te nastavak institucionalnih opstrukcija.

Na izborima su širom BiH prvi put primijenjene nove tehnologije, uključujući elektronsku identifikaciju birača i skeniranje glasačkih listića. Prema izvještaju, sistem je funkcionisao bez većih poteškoća, ubrzao objavu preliminarnih rezultata i povećao transparentnost. Uspješnost biometrijske identifikacije premašila je 97 posto, dok su ručna prebrojavanja pokazala neznatna odstupanja u odnosu na elektronske rezultate.

Smrt Ratka Mladića 27. avgusta ponovo je otvorila bolne podjele iz rata od 1992. do 1995. godine. U izvještaju se izražava zabrinutost zbog javnog veličanja osuđenog ratnog zločinca te negiranja ili umanjivanja njegovih zločina. U Srbiji i Republici Srpskoj održavana su okupljanja i komemoracije, a na sahrani u Beogradu 7. septembra prisustvovale su hiljade ljudi.

Brčko distrikt

Učešće zvaničnika Republike Srpske u komemorativnim događajima, prema izvještaju, otvorilo je dodatna pitanja o poštivanju vladavine prava, pomirenju i multietničkom karakteru BiH.

Za razliku od upozorenja o funkcionisanju državnih institucija, u Brčko distriktu nastavljen je uglavnom pozitivan trend, uz fokus vlasti na lokalne prioritete, ekonomski razvoj i infrastrukturne reforme.