U najnovijem izvještaju visokog predstavnika Vijeću sigurnosti UN-a upozorava se da političke blokade, nepoštivanje odluka Ustavnog suda i pokušaji preuzimanja državnih nadležnosti vode ka faktičkom odvajanju Republike Srpske. OHR posebno kritikuje SNSD i HDZ zbog blokada Parlamenta BiH, dok se vlastima zamjera gotovo potpuni izostanak reformi.
U najnovijem izvještaju visokog predstavnika o stanju u Bosni i Hercegovini, koji obuhvata period od 16. aprila do 15. oktobra 2026. godine, iznesene su ozbiljne ocjene o političkoj i institucionalnoj krizi u zemlji. Posebno se upozorava na nastavak opstrukcija državnih institucija, pokušaje slabljenja njihovih nadležnosti i opasnost od postepenog, faktičkog odvajanja Republike Srpske od Bosne i Hercegovine.
Iako su direktni napadi na ustavni poredak, kakvi su obilježili početak 2025. godine, tokom izvještajnog perioda bili manje izraženi, OHR upozorava da su političke opstrukcije nastavljene, prvenstveno iz krugova vlasti Republike Srpske.
Puzajuća secesija
U izvještaju se posebno ističe da se državne institucije sistematski slabe uskraćivanjem kvoruma, blokiranjem zakona, odgađanjem imenovanja i ograničavanjem finansijskih i kadrovskih kapaciteta.
Istovremeno se u Republici Srpskoj pokušavaju uspostaviti ili preuzeti nadležnosti koje prema Ustavu pripadaju državi.
OHR upozorava da takvi postupci stvaraju uslove za „puzajuće faktičko odvajanje“ Republike Srpske od Bosne i Hercegovine, čak i bez formalnog proglašenja nezavisnosti.
Posebno se ukazuje na izjave Milorada Dodika, koji je nakon oktobarskih izbora najavio nastavak politike vraćanja nadležnosti Republici Srpskoj u oblastima odbrane, granične kontrole, obavještajnog sektora i indirektnog oporezivanja.
Dodik je najavio i inicijativu za usvajanje novog ustava Republike Srpske 9. januara, uprkos ranijim odlukama Ustavnog suda BiH.
SNSD i HDZ blokirali Parlament
Oštre kritike upućene su i radu državne vlasti.
Prema izvještaju, zakonodavni učinak Vijeća ministara BiH tokom posmatranog perioda bio je gotovo nepostojeći, a budžet institucija BiH za 2026. godinu jedini je zakon koji je usvojen.
Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH ostao je praktično blokiran zbog zloupotrebe pravila o kvorumu.
U izvještaju se izričito navodi da su delegati SNSD-a, samostalno ili zajedno s delegatima HDZ-a BiH, ponavljanim napuštanjem sjednica onemogućavali rad ovog doma.
Posljedice su blokiranje zakona, odgađanje imenovanja i zastoj u provođenju evropskih reformi.
Posebno se naglašava da nisu usvojeni zakon o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću i zakon o sudovima BiH, dva ključna uslova za otvaranje pristupnih pregovora s Evropskom unijom.
Federacija oštećena za više od 150 miliona KM
OHR upozorava i na ozbiljne finansijske posljedice političkih blokada.
Predstavnici Republike Srpske već više od tri godine blokiraju usklađivanje koeficijenata za raspodjelu prihoda od indirektnih poreza, čime je Federacija BiH, prema izvještaju, oštećena za više od 150 miliona KM.
Istovremeno je blokirano poravnanje dugovanja između entiteta, kojim bi se ta šteta trebala nadoknaditi.
Zbog nepostojanja dogovora o raspodjeli prihoda od putarina, neiskorišteno je i 128 miliona KM namijenjenih putnoj infrastrukturi.
Izvještaj upozorava i na rast javnog zaduživanja. Federacija BiH je u maju emitovala euroobveznice vrijedne 800 miliona eura, dok se Republika Srpska tokom prve polovine godine zadužila za dodatnih 750 miliona eura.
Veličanje Mladića i zabrana zastava s ljiljanima
Značajan dio izvještaja posvećen je reakcijama nakon smrti pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića 27. augusta.
OHR navodi da su skupovi podrške, murali i javno veličanje Mladića, uključujući prisustvo zvaničnika Republike Srpske komemoracijama, dodatno produbili međuetničke podjele.
Posebno je kritikovana odluka Narodne skupštine RS iz jula ove godine kojom je kriminalizirano javno isticanje i veličanje zastava i simbola Armije Republike Bosne i Hercegovine, uz predviđene zatvorske kazne do tri, odnosno pet godina.
U izvještaju se ocjenjuje da su te odredbe suprotne državnim propisima.
Izbori uspješniji, izlaznost drastično manja
OHR je pozitivno ocijenio provođenje općih izbora 4. oktobra, posebno prvi put primijenjene tehnologije elektronske identifikacije birača i skeniranja glasačkih listića.
Uspješnost biometrijske identifikacije premašila je 97 posto, a preliminarni rezultati objavljeni su znatno brže nego prethodnih godina.
Međutim, izlaznost je pala sa 50,43 posto u 2022. na svega 42,02 posto u 2026. godini.
U izvještaju se ocjenjuje da preliminarni rezultati pokazuju nastavak dominacije etnički orijentisanih stranaka, uz očekivanje dugotrajnih pregovora o formiranju vlasti.
BiH ekonomski zaostaje
Posebno zabrinjavaju ekonomski pokazatelji.
Prema podacima navedenim u izvještaju, nezaposlenost iznosi 12,2 posto, dok je priliv direktnih stranih investicija smanjen za 32,1 posto.
Bosna i Hercegovina zauzima 109. mjesto od 182 zemlje prema indeksu percepcije korupcije, dok je na indeksu ekonomskih sloboda na 76. mjestu od 176 zemalja.
Dodatni udarac predstavlja ponovno stavljanje BiH na međunarodnu sivu listu zbog nedostataka u sistemu sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma.
OHR upozorava da takav status može negativno utjecati na poslovanje banaka, međunarodne transakcije, investicije i ekonomski kredibilitet zemlje.
Zaključuje se da, uprkos određenim pomacima poput modernizacije izbornog procesa i aktivnosti na priključenju evropskom platnom sistemu SEPA, Bosna i Hercegovina ostaje duboko politički blokirana, s institucijama čija se funkcionalnost sistematski potkopava i evropskim integracijama koje stagniraju.
